Άγχος Αποχωρισμού στην Παιδική Ηλικία

Τα νήπια και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι φυσιολογικό να παρουσιάζουν κάποιου βαθμού άγχος σε περιπτώσεις απομάκρυνσης από το σπίτι και πραγματικού ή ενδεχόμενου αποχωρισμού από τα άτομα στα οποία είναι προσκολλημένα. Όταν ωστόσο το άγχος αυτό είναι υπερβολικής έντασης και εκδηλώνεται σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, τότε ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη της διαταραχής του άγχους του αποχωρισμού.

Για τη διάγνωση της διαταραχής άγχους του αποχωρισμού θα πρέπει το άγχος να είναι δυσανάλογο της χρονολογικής ηλικίας και του προσδοκώμενου αναπτυξιακού επιπέδου του παιδιού, να εκδηλώνεται με ασυνήθη βαρύτητα και να σχετίζεται με προβλήματα κοινωνικής λειτουργικότητας. Σύμφωνα με την αναπτυξιακή ψυχολογία, το άγχος του αποχωρισμού θεωρείται φυσιολογικό αναπτυξιακό φαινόμενο για τις ηλικίες των 7 μηνών έως και 6 χρονών.

Πυρήνας των φόβων από τους οποίους διακατέχονται τα παιδιά με τη διαταραχή αυτή, είναι η ανησυχία τους μήπως πάθει κάτι κακό αυτός που τα φροντίζει και έτσι χάσουν το πρόσωπο στο οποίο έχουν προσκολληθεί. Φοβούνται μήπως οι γονείς τους πέσουν θύμα ατυχήματος ή μήπως τα ίδια χαθούν κάπου και δεν μπορέσουν μετά να ξαναβρούν τους γονείς τους. Επίσης, έχουν νυχτερινούς εφιάλτες με θέμα τις φοβίες τους.

Λόγω του άγχους τα παιδιά πολλές φορές, επιμένουν να αποφεύγουν ορισμένες καταστάσεις. Συχνά μπορεί να αποφεύγουν να απομακρυνθούν από τους γονείς. Τα μικρά παιδιά μπορεί να είναι συνέχεια πίσω από τη μητέρα τους και να την ακολουθούν από δωμάτιο σε δωμάτιο. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να ζητούν οπωσδήποτε την παρέα της μητέρας τους για να πάνε κάπου. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις τα παιδιά αυτά μπορεί να αρνούνται να κοιμηθούν στο δωμάτιο τους. Επίσης είναι πολύ πιθανό το πρωί να βρίσκουν δικαιολογίες για να μην πάνε στο σχολείο.

Κλείνοντας, ωστόσο να τονίσουμε ότι το άγχος αποχωρισμού είναι ένα φυσιολογικό στάδιο της εξέλιξης του παιδιού. Στο στάδιο αυτό το παιδί ξεκινά να ανεξαρτητοποιείται, να διακρίνει τα πρόσωπα και σιγά σιγά να συνάπτει σχέση μαζί τους. Σε αυτό  ακριβώς το σημείο, οι γονείς χρειάζεται να δείξουν εμπιστοσύνη στο παιδί τους και αντίστοιχα να διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα άγχους. Όταν το παιδί αντιληφθεί ότι οι γονείς δεν αγχώνονται και το στηρίζουν, το διευκολύνουν να «φύγει» από κοντά τους και να εξερευνήσει τον κόσμο γύρω του με ασφάλεια.

Βιβλιογραφία: Κακούρος, Ε.& Μανιαδάκη, Κ. (2003).Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων.Εκδόσεις τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδάνος, Αθήνα.

Άγχος στην Παιδική Ηλικία

Άγχος δεν εμφανίζουν μόνο οι ενήλικες αλλά και τα παιδιά. Τα παιδιά ανησυχούν εξίσου με τους ενήλικες για διάφορα θέματα και καταστάσεις. Ωστόσο, το άγχος των παιδιών εκδηλώνεται διαφορετικά: δηλαδή οι ενήλικες συνήθως "σωματοποιούν" το άγχος τους ενώ τα παιδιά εμφανίζουν προβλήματα συμπεριφοράς ή συναισθηματικά προβλήματα.

Τα γεγονότα που μπορεί να προκαλέσουν άγχος στα παιδιά ποικίλουν έχουν να κάνουν με τους γονείς, την ευρύτερη οικογένεια ή και με τις δραστηριότητες του ίδιου του παιδιού.

Γεγονότα από τους γονείς: 

ο θάνατος ενός από τους γονείς, ο χωρισμός των γονιών, ο εθισμός (στο ποτό, στα ναρκωτικά, χαρτοπαιξία) ενός από τους γονείς, η ανεργία στο γονιό που ήταν συνηθισμένος/η να δουλεύει, η επανασύνδεση γονιών που είχαν χωρίσει, ο χωρισμένος γονιός που αποκτά έναν καινούριο σύντροφο ή ξαναπαντρεύεται, κάποιος από τους δύο γονείς στην φυλακή, η κατάθλιψη ενός γονιού για μεγάλο χρονικό διάστημα. 

Γεγονότα από την οικογένεια: 

ο θάνατος ενός από τα αδέλφια του/της, ο αποχωρισμός από τον ένα γονιό για μεγάλο χρονικό διάστημα, η σοβαρή ασθένεια ενός από τα μέλη της οικογένειας, η γέννηση ενός αδελφού/ής, ο ερχομός και η συγκατοίκηση με κάποιο καινούριο πρόσωπο στο σπίτι, ένα από τα αδέλφια φεύγει από το σπίτι, ο θάνατος ενός κατοικίδιου ζώου, η αλλαγή σπιτιού, η απώλεια φροντίδας και επίβλεψης για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα οικονομικά προβλήματα στην οικογένεια.

Γεγονότα από το ίδιο το παιδί: 

η ασθένεια, ο τραυματισμός και η παραμονή σε νοσοκομείο, η σεξουαλική κακοποίηση ή η εκμετάλλευση από ένα μεγαλύτερο άτομο, η σωματική κακοποίηση, η αρχή ή το τέλος του σχολείου, η αλλαγή στο πως περνάει τις ελεύθερες ώρες,η δυσκολία να δημιουργήσει και να διατηρήσει φιλίες.

 

Τα συμπτώματα του άγχους στα παιδιά αφορούν σωματικά προβλήματα, αλλαγή στην συμπεριφορά και διαταραχή στις σχέσεις του/της με τους άλλους. 

Σωματικά συμπτώματα: 

υπερβολικό κλάμα χωρίς φαινομενική αιτία 

προβλήματα ύπνου (υπνοβασία, αϋπνία ή υπερβολικές ώρες ύπνου) 

προβλήματα στην διατροφή ή στο βάρος 

σφίξιμο ή τρίξιμο στα δόντια κατά την διάρκεια του ύπνου ή και ξύπνιο 

υπερκινητικότητα ή συνεχής κούραση 

μυοσπασμοί (νευρικά τίκ), όπως παίξιμο των ματιών ή μυών του προσώπου 

νυχτερινή ενούρηση (ειδικά σε μεγαλύτερα παιδιά) 

εφιάλτες 

τραύλισμα 

δυσκολία στην συγκέντρωση και διάσπαση προσοχής 

Συμπτώματα συμπεριφοράς:

παλινδρόμηση σε νεώτερη ηλικία 

αποτυχία στο σχολείο 

σκληρότητα σε ανθρώπους ή ζώα 

φυγή από το σπίτι 

ψέματα ή εξαπάτηση 

εκρήξεις θυμού ή ξαφνικής οργής 

υπερβολική ονειροπόληση 

τελειομανία – όλα πρέπει να είναι τέλεια 

εθισμός σε ναρκωτικές ουσίες 

(Πηγή: internet)

Εφηβεία και Άγχος

            Το άγχος είναι ένα πολύ δυσάρεστο συναίσθημα. Στην εφηβεία τα παιδιά μπορούν εύκολα να «τα χάσουν» και συνεπώς βρίσκονται πολύ συχνά σε κατάσταση έντονου άγχους. Το άγχος, βέβαια, είναι φυσιολογικό μέχρι κάποιο βαθμό γιατί βοηθά στην ενεργοποίηση του ατόμου. Ωστόσο, όσο φυσιολογικό και αν είναι το έντονο άγχος σε έναν έφηβο, οι γονείς πρέπει να μπορούν να το αναγνωρίσουν για να πάρουν τα μέτρα τους.

            Ενδεικτικά, αναφέρουμε κάποια σημάδια που θα πρέπει να ενεργοποιήσουν τόσο τον έφηβο όσο και τους γονείς. Ο έφηβος παρουσιάζει νευρικότητα, ανησυχία και απότομη συμπεριφορά ή δείχνει κακή διάθεση. Μπορεί να παραπονιέται για ταχυκαρδίες, παρουσιάζει αλλαγή στις συνήθειες του ύπνου, αλλαγές στη γενική συμπεριφορά, κάνει συχνά παράπονα για πονοκεφάλους, ζαλάδες και άλλες αδιαθεσίες. Ωστόσο υπάρχουν και έφηβοι οι οποίοι μπορεί να μην εμφανίσουν τίποτα από τα παραπάνω αλλά και πάλι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στα σημάδια που μας δίνουν. Μερικά παιδιά παριστάνουν θαυμάσια τους «άνετους» και εμφανίζονται «αναίσθητα» όπως τα κατηγορούν συχνά οι γονείς τους όταν εκνευρίζονται, ενώ κατά βάθος αισθάνονται έντονο στρες. Αυτή η αναισθησία αποτελεί μία μάσκα άμυνας. Ειδικά τα συνεσταλμένα και ευαίσθητα παιδιά δεν εκδηλώνουν τα άγχος τους ούτε με νεύρα ούτε με φωνές. Προσπαθούν να τα βγάλουν πέρα για να ευχαριστήσουν τους γονείς τους, παρότι νιώθουν βουβή απελπισία και τρομερή πίεση. Αυτά τα παιδιά χρειάζονται ακόμα μεγαλύτερη προσοχή.

            Όσον αφορά τα αίτια, αυτά ποικίλουν και δεν είναι ποτέ ίδια για όλα τα παιδιά. Τα παιδιά μπορεί να προβληματίζονται κυριολεκτικά για οτιδήποτε και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι από όλα τους αγχώνει. Παρακάτω αναφέρονται κάποιες καταστάσεις που συνήθως δυσκολεύουν και προκαλούν άγχος:

• οι αλλαγές στην εμφάνισή τους (σώμα, πρόσωπο, σπυράκια)
• οι μεγάλες απαιτήσεις των γονιών για σχολικές επιδόσεις
• το διαζύγιο
• οι πολλές υποχρεώσεις
• τα οικονομικά προβλήματα στο σπίτι
• οι αλλαγές σχολείου ή καθηγητή ή σπιτιού (έχουν την έγνοια αν θα γίνουν αποδεκτοί από τους νέους συμμαθητές, γείτονες, καθηγητές αλλά κι αν θα βρουν κι εκείνα κάποιους να ταιριάξουν)

            Τέλος, σημαντικό είναι να τονιστεί ότι αν το παιδί σας δείχνει συμπτώματα άγχους σε μεγάλο βαθμό για διάστημα μεγαλύτερο του ενός μήνα, καλό είναι να αναζητήσετε τη βοήθεια κάποιου ειδικού, γιατί ίσως δεν αρκούν τα μέτρα που παίρνετε στο σπίτι. Χρειάζεστε βοήθεια, όταν το παιδί παρά τις συστηματικές προσπάθειές σας:

• αποφεύγει συστηματικά να μένει μόνο του - εκφράζει αγωνία όταν δεν είναι κοντά του ο ένας από τους δύο γονείς
• φοβάται διαρκώς για την ασφάλεια της οικογένειας ή προσωπικά τη δική του
• παραπονιέται πολύ συχνά για πονόκοιλους, πονοκεφάλους κ.α.
• αποφεύγει υπερβολικά κάθε καινούργια γνωριμία
• παρουσιάζει εμμονές, δηλαδή επαναλαμβάνει τις ίδιες σκέψεις ή τις ίδιες κινήσεις
• παρουσιάζει μείωση της σχολικής επίδοσης
• έχει συχνούς εφιάλτες
• δείχνει πολύ μελαγχολικό
• εκφράζεται βίαια και επιθετικά
• απειλεί συχνά ότι «θα σηκωθεί να φύγει από το σπίτι»
• πίνει ή καπνίζει ή παίρνει ναρκωτικά 

Και τα παιδιά έχουν άγχος...

Σε πολλούς ακούγεται περίεργο να έχουν άγχος τα μικρά παιδιά. Σκέφτονται ότι τα παιδιά δεν έχουν έννοιες, όλα τους τα εξασφαλίζουν οι γονείς, άρα γιατί να αγχώνονται; Και όμως, όπως θα δούμε παρακάτω υπάρχουν λόγοι που μπορεί να αγχώσουν ένα μικρό παιδί.

Λόγοι άγχους στην παιδική ηλικία

Τα βρέφη και τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας βιώνουν το άγχος του αποχωρισμού. Δηλαδή νιώθουν ανασφάλεια, όταν απομακρύνονται από τους γονείς τους και φοβούνται να μείνουν μόνα σε ανοίκεια περιβάλλοντα. Επιπλέον, άλλες πηγές άγχους μπορεί να είναι η γέννηση ενός αδερφού, η φοίτηση σε ένα παιδικό σταθμό, μια μετακόμιση, ή και την αλλαγή σχολείου, επίσης μπορεί να έχουν διάφορους φόβους, καθώς δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη η διάκριση της φαντασίας από την πραγματικότητα.

Πως θα καταλάβουμε ότι το παιδί βιώνει άγχος;

Οι αλλαγές και οι μεταπτώσεις στη διάθεση και τη συμπεριφορά είναι ενδείξεις άγχους. Μπορεί τα παιδιά να παλινδρομήσουν σε συμπεριφορές μικρότερων ηλικιών, όπως να βρέχουν το κρεβάτι τους, φάγωμα νυχιών, μπορεί να κλαίνε υπερβολικά ή να παρουσιάζουν προσκόλληση σε αγαπημένα πρόσωπα. Ένα ήσυχο παιδί ίσως παρουσιάζει εκρήξεις θυμού, ενώ ένα εξωστρεφές και δραστήριο παιδί απομονώνεται. Άλλο σύμπτωμα του άγχους  μπορεί να είναι η έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και η χαμηλή απόδοση, όπως και η απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες. Η αντιδραστική συμπεριφορά, τα ψέματα, εκρήξεις θυμού ή ξαφνικής οργής και αποφυγή κοινωνικής επαφής.

Επειδή είναι δύσκολο να διακρίνουμε το άγχος σε ένα παιδί και μπορεί και να παρερμηνευθεί καλό είναι να ελέγχουμε πρώτα τυχόν καταστάσεις  που κάνουν το παιδί να νιώθει ότι είναι αδύναμο να τις αντιμετωπίσει. 

Πως μπορώ να το αντιμετωπίσω;

Παρακάτω ακολουθούν κάποιες απλές συμβουλές για το τι θα μπορούσαν να κάνουν οι γονείς μόνοι τους για να βοηθήσουν τα παιδιά τους.

1)To άγχος είναι μέρος της ζωής μας κινητοποιεί και μας κρατά σε εγρήγορση, μπορεί όντως να αποτελέσει πηγή βελτίωσης του εαυτού μας γι αυτό είναι σημαντικό να μην υπερπροστατεύουμε τα παιδιά προσπαθώντας να τα κρατήσουμε μακριά από οποιαδήποτε επαφή με στρεσογόνες πηγές.
2)Δεύτερο σημαντικό στοιχείο είναι να μάθουμε στο παιδί να αντιμετωπίζει και να βρίσκει μόνο του λύσεις για τα θέματα που το απασχολούν, αντί να του παρέχουμε έτοιμη λύση, και να το βοηθάμε να ανακαλύπτει τρόπους εκτόνωσης.
3)Παρόμοιες βέβαια αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχους χρειάζεται να έχουν και οι ίδιοι οι γονείς. Είναι συχνό φαινόμενο υπερβολικά αγχώδεις γονείς να παραπονιούνται για παρόμοια αγχώδεις συμπεριφορές του παιδιού, χωρίς να αναγνωρίζουν τη δική τους συμβολή σε αυτό.
4)Να ενθαρρύνουμε το παιδί να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, δείξτε του κατανόηση αγάπη και ενδιαφέρον εξάλλου το άγχος δημιουργείται από μια αίσθηση αδυναμίας να αντιμετωπίσουμε όσα συμβαίνουν, γι αυτό είναι σημαντικό να πιστεύουμε καταρχήν στην αξία μας.
5)Tέλος να μη διστάζετε να απευθυνθείτε πρώτα εσείς οι ίδιοι σε  ψυχολόγο, αν νιώθετε ότι τα πράγματα δυσκολεύουν και δεν μπορείτε να επικοινωνήσετε με το παιδί, και σε μεγαλύτερες ηλικίες να το ενθαρρύνετε να ζητά βοήθεια και το ίδιο, αντί να κλείνεται στον εαυτό του εφόσον όλοι χρειαζόμαστε στήριξη σε κάποιες δύσκολες στιγμές.