Διαταραχή Διαγωγής. Όταν το παιδί χτυπά, κλέβει, τρομοκρατεί, απειλεί...

«Ο Γιώργος είναι 10 ετών, προκαλεί προβλήματα με τη συμπεριφορά του τόσο στο οικογενειακό όσο και στο σχολικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Εμπλέκεται συνεχώς σε καβγάδες… Είναι ανυπάκουος και βρίζει τους γονείς του και τη δασκάλα του. Χάνει εύκολα την ψυχραιμία  του… Προκαλεί διάφορες ζημιές και κλέβει χρήματα από τους γονείς του. Όταν το μαλώνουν, λέει ψέματα και κατηγορεί τους άλλους. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για έξυπνο παιδί, οι σχολικές του επιδόσεις είναι πολύ χαμηλές και οι δάσκαλοι απειλούν να τον διώξουν από το σχολείο γιατί παρεμποδίζει την ομαλή διεξαγωγή του μαθήματος… Ο Γιώργος είναι ένα παιδί με διαταραχή διαγωγής.»

Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από συμπεριφορά που παραβιάζει τα δικαιώματα των άλλων, όπως ψέματα, κλοπές ή απάτες. Τα διαγνωστικά κριτήρια για την διαταραχή αυτή ομαδοποιούνται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες. Η πρώτη είναι η επιθετικότητα σε ανθρώπους και ζώα(εκφοβισμός, άσκηση σωματικής βίας, εξαναγκασμό σε σεξουαλική δραστηριότητα κλπ). Η δεύτερη κατηγορία είναι η καταστροφή ιδιοκτησίας, η οποία εκδηλώνεται με την πρόκληση φωτιάς ή με άλλο τρόπο. Η τρίτη κατηγορία είναι η απάτη ή κλοπή η οποία εκδηλώνεται με διάρρηξη, κλοπή αντικειμένων και επανειλημμένα ψεύδη. Τέλος, η τέταρτη κατηγορία είναι οι συχνές παραβιάσεις κανόνων, η απομάκρυνση από το σπίτι για μεγάλο χρονικό διάστημα και οι συχνές αδικαιολόγητες απουσίες από το σχολείο.

Διακρίνονται δύο τύποι Διαταραχής της Διαγωγής: Με έναρξη στην Παιδική Ηλικία (πριν τα 10) και με έναρξη στην Εφηβική Ηλικία (μετά τα 10).

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Η αιτιολογία της διαταραχής, αν και βασικά άγνωστη, οπωσδήποτε είναι πολυπαραγοντική. Ο κίνδυνος εμφάνισης της διαταραχής αυξάνει σε παιδιά που έχουν γονείς με  εξάρτηση από αλκοόλ ή έχουν οι ίδιοι ιστορικό διαταραχής της Διαγωγής. Επίσης η σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, η έλλειψη γονικής επίβλεψης, η σκληρή διαπαιδαγώγηση, η παρέα  με συνομήλικους με παραβατική συμπεριφορά, ο χωρισμός ή το διαζύγιο των γονιών, τα κοινωνικό-οικονομικά προβλήματα στην οικογένεια, η εγκατάλειψη ή  παραμέληση είναι κάποιοι παράγοντες που σύμφωνα με μελέτες ,έχουν ενοχοποιηθεί ενισχύοντας την υπόθεση τόσο της γενετικής όσο και της περιβαλλοντικής συμμετοχής στην προδιάθεση και εμφάνιση των διαταραχών αυτών.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η θεραπεία των ατόμων  με αυτή τη διαταραχή ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία τους, τα συμπτώματα που παρουσιάζουν, τη συνύπαρξη άλλων διαταραχών, της κατάστασης της οικογένειας και τη διανοητική, συναισθηματική και κοινωνική κατάστασης τους. Συστήνονται ατομικές θεραπείες για το παιδί αλλά και οικογενειακή θεραπεία. Οι γονείς πρέπει να εκπαιδευτούν για να αντιμετωπίζουν τις «ορμές» του παιδιού και έχει μεγάλη σημασία να ενισχυθούν τα θετικά χαρακτηριστικά του παιδιού. Αν το περιβάλλον δεν συνεργαστεί η πορεία του παιδιού δεν έχει καλή πρόγνωση.

Κλείνοντας, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η επιθετική συμπεριφορά είναι απλά το σύμπτωμα μια κατάστασης Πίσω από την επιθετικότητα βρίσκεται ένα παιδί ή ένας έφηβος που δεν .μπορεί να διαχειριστεί μία στρεσογόνο κατάσταση  και που έχει ανάγκη για περισσότερη προσοχή και αγάπη.

(Βιβλιογραφία: Βασικά στοιχεία της Κλινικής Ψυχιατρικής, Νίκος Μάνος)

Η έκφραση της παθητικής επιθετικότητας στα παιδιά.

Μπορεί κανείς να παρατηρήσει κάποια παιδιά να χτυπούν τα πόδια τους έντονα στο πάτωμα καθώς βαδίζουν. Να ουρλιάζουν και να φωνάζουν όταν αισθάνονται θυμωμένα ή να αποσύρονται και να είναι σκυθρωπά. Τα παιδιά εκφράζουν το θυμό τους μέσα από ένα ευρύ φάσμα ενεργειών και συμπεριφορών με κάποιες να είναι περισσότερο εμφανής από ό, τι άλλες. Τα παιδιά που έχουν μια τάση προς μια έμμεση έκφραση θυμού χρησιμοποιούν παθητικά επιθετικές στρατηγικές προκειμένου να επικοινωνήσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.

Η παθητική επιθετικότητα είναι ένας σκόπιμος και επικαλυμμένος τρόπος έκφρασης συγκεκαλυμμένων συναισθημάτων θυμού και περιλαμβάνει μια ποικιλία συμπεριφορών που εκδηλώνονται προκειμένου το άτομο να εκδικηθεί ένα άλλο πρόσωπο, χωρίς το εν λόγω πρόσωπο να αναγνωρίσει τον θυμό που κρύβεται απο πίσω (Long, Long & Whitson). Οι γονείς είναι πιθανό να αναγνωρίσουν κάποιες από αυτές τις παθητικά επιθετικές φράσεις στο λεξιλόγιο του παιδιού τους κατά την λεκτική έκφραση του θυμού του.

Η αναβλητικότητα, η παράταση και η στασιμότητα είναι τρείς από τις πιο συνήθεις παθητικά επιθετικές τακτικές. Όταν ένα παιδί συμφωνεί προφορικά με αυτό το οποίο του ζητείται, αλλά μέσω της συμπεριφορικάς του καθυστερεί την ολοκλήρωσή του, η προσωρινή συμμόρφωση του απογοητεύει και προκαλεί δυσφορία στους ενήλικες.

Κάποιες φράσεις που είναι χαρακτηριστικές του παραπάνω θέματος, περιλαμβάνουν:

"Θα το κάνω μετά από αυτό που βλέπω, Δεν σε άκουσα ή δεν το άκουσα, Απλά θέλεις τα πάντα να είναι τέλεια, Έρχομαι.., Θα είμαι εκεί σε ένα λεπτό, Θα το κάνω αμέσως μετά το σχολείο, Θα το κάνω, αλλά πρέπει να πάω στην τουαλέτα πρώτα’.

Όταν ένα παιδί είναι θυμωμένο με έναν ενήλικα ή ενοχλημένο από κάτι που του ζητήθηκε, μια τυπική παθητικά επιθετική στρατηγική είναι να προσποιηθεί ή ότι δεν το άκουσε ή οτι δεν το είδε ή ότι το ξέχασε και ως αποτέλεσμα να μην μπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτό. Οι περισσότερες από αυτές είναι αρκετά γνώριμες στους περισσότερους γονείς.

Έτσι λοιπόν μερικές χαρακτηριστικές φράσεις συχνά περιλαμβάνουν:

‘‘Δεν θα μπορούσα να βρω το στυλό μου και για αυτό δεν τελείωσα την εργασία μου. Ξέχασα ότι μου είπες να το κάνω. Ίσως θα πρέπει να μου αφήσεις ένα σημείωμα την επόμενη φορά. Δεν σε άκουγα, δεν σε άκουσα. Είχα τα ακουστικά μου. Τι μου είπες να κάνω πάλι".

Όταν η στασιμότητα, η αναβλητικότητα και το να το ‘‘ξεχνάει’’ δεν περνάνε πλέον ως δικαιολογίες, μερικά παιδιά επιλέγουν να εκφράσουν το θυμό τους προς έναν ενήλικα με το να συμμορφώνονται και να απαντούν σε αυτό που τους ζητείται αλλά να το εκτελούν με έναν μη αποδεκτό τρόπο.

Σε περίπτωση που αφορά κάποια δουλειά ή βοήθεια στο σπίτι, την εκτελούν συνήθως κατά το ήμισι. Μπορεί για παράδειγμα να πουν ‘‘Έβγαλα τα ρούχα από το στεγνωτήριο, όπως μου ζήτησες, αλλά δεν ήξερα τα ήθελες διπλωμένα." ‘‘Προσπάθησα να αδειάσω το πλυντήριο πιάτων, όπως μου ζήτησες, αλλά δεν ήξερα πού πάνε τα πιάτα, κι έτσι τα άφησα στον πάγκο.’’ ‘‘Εκανα όλα τα μαθήματά μου. Δεν φταίω εγώ που δεν μπορείς να διαβάσεις το γράμματά μου’'.

Όταν ο ενήλικας αποδοκιμάσει το παιδί για την ποιότητα της εργασίας ή για την δουλειά που εκτέλεσε, το παθητικά επιθετικό παιδί παίζει τον ρόλο του ως θύμα κάποιων απρόσιτων προτύπων, κάτι το οποίο δημιουργεί μια ακόμη μεγαλύτερη δυσφορία στον ενήλικα.

Σε περίπτωση που αναγνωρίσει κάποιος γονέας κάποιες από αυτές τις παθητικά επιθετικές φράσεις στο παιδί του, δεν υπάρχει λόγος να πανικοβληθεί. Αρκετοί άνθρωποι χρησιμοποιούν μια παθητικά επιθετική συμπεριφορά κάποιες φορές, ως έναν «κοινωνικά αποδεκτό» τρόπο για να αποφύγουν κάποια καθήκοντα ή να προκαλέσουν εκνευρισμό και δυσφορία σε άλλους. Οι γονείς οι οποίοι οι ίδιοι γίνονται παράδειγμα προς μίμηση για μια δυναμική έκφραση θυμού και εφαρμόζουν την άμεση επικοινωνία των συναισθημάτων μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους αποτελεσματικούς τρόπους για να εκφράζουν και τα ίδια τα συναισθήματά τους

Πηγή: Signe Whitson, L.S.W.

Επιθετικά παιδιά και πώς να τα αντιμετωπίσετε.

            Ο θυμός και η επιθετικότητα είναι από τις πιο συνηθισμένες αντιδράσεις της παιδικής ηλικίας. Από την αρχή της ζωής το άτομο αντιδρά βίαια σε καταστάσεις που του προκαλούν δυσαρέσκεια. Ο θυμός του παιδιού εκδηλώνεται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με το χαρακτήρα και την ηλικία του. Όσο περίεργο και αν ακούγεται, η επιθετική συμπεριφορά αποτελεί φυσιολογικό κομμάτι της ανάπτυξης ενός παιδιού. Στην αρχή και καθώς το μικρό παιδί δεν έχει ακόμα αναπτύξει πλήρως τις γλωσσικές του δεξιότητες, η φυσική βία μπορεί να εκδηλωθεί στα πλαίσια της προσπάθειας για ανεξαρτησία και για ικανοποίηση των επιθυμιών του.

            Οι επιθετικές ενέργειες εκδηλώνονται με διάφορους τρόπους. Δηλαδή μπορεί να εκδηλωθούν με έντονο κλάμα, να χτυπιέται στο πάτωμα, να τραβά τα μαλλιά του, να σπάει αντικείμενα, να χτυπά, να κλωτσά, να αρνείται να υπακούσει, να αποδοκιμάζει ή να βρίζει τους άλλους. Ωστόσο, όσο φυσιολογικές και αν είναι τέτοιες εκδηλώσεις για ένα μικρό παιδί, αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να αγνοήσει την επιθετική συμπεριφορά. Αντίθετα, πρέπει να του δείξει τρόπους για να διαχειρίζεται το θυμό του και να εκφράζει με αποδεκτό τρόπο τα συναισθήματα του.

            Τι μπορούν να κάνουν, λοιπόν, οι γονείς:

1) Αρχικά, κρατήστε την ψυχραιμία σας. Αποφύγετε να φωνάζετε και να χτυπάτε το παιδί. Έτσι δεν θα καταφέρετε αυτό που θέλετε, αντίθετα θα του δώσετε

παραδείγματα νέων συμπεριφορών για να δοκιμάσει. 

2) Βάλτε σαφή όρια. Απαντήστε αμέσως στην επιθετική συμπεριφορά του παιδιού σας. Πρέπει να μαθαίνει αμέσως πότε έκανε κάτι που δεν ήταν σωστό. Απομακρύνετε το από την κατάσταση για λίγο, μέχρι να ηρεμήσει.

3) Συνδέστε την πράξη με τις συνέπειες της. Δηλαδή, αν παίρνει τα παιχνίδια από τα άλλα παιδιά και ενοχλεί, τραβήξτε το μακριά. Πείτε του ότι μπορεί να γυρίσει στο παιχνίδι όταν νιώσει έτοιμο να παίξει χωρίς να κάνει ζημιά στα άλλα παιδάκια.

4) Διδάξτε του εναλλακτικές λύσεις. Ενθαρρύνετε το να βρει έναν πιο αποτελεσματικό τρόπο να δείχνει το θυμό του - με τον «να του μιλάει» ή ζητώντας τη βοήθεια ενός ενήλικα.

5) Ανταμείψτε την καλή του συμπεριφορά. Αντί να δίνετε την προσοχή σας στο παιδί σας μόνο όταν συμπεριφέρεται αρνητικά, δώστε του προσοχή όταν συμπεριφέρεται σωστά - παραδείγματος χάριν, όταν ζητάει κι αυτό να κάνει κούνια αντί να σπρώχνει ένα άλλο παιδί για να του την πάρει.

6) Δώστε του ευκαιρίες για φυσικές διεξόδους. Μπορεί να διαπιστώσετε ότι αν δεν δίνετε στο παιδί σας τα περιθώρια να ξοδέψει την άφθονη ενέργειά του, είναι φόβος και τρόμος στο σπίτι. Εάν το παιδί σας είναι υπερενεργητικό, δώστε του πολύ ελεύθερο χρόνο, κατά προτίμηση στο ύπαιθρο, για να ξεδίνει.

            Τέλος, είναι μερικές φορές που η αντιμετώπιση της επιθετικότητας ενός παιδιού απαιτεί κάτι παραπάνω από ό,τι ο γονιός μπορεί να προσφέρει. Αν η κυρίαρχη συμπεριφορά του παιδιού σας είναι η επιθετική, αν δείχνει να φοβίζει ή να ταράζει τα άλλα παιδιά, ή αν οι προσπάθειές σας να ελέγξετε τη συμπεριφορά του αποδίδουν λίγα πράγματα, καλό είναι να ζητήσετε βοήθεια. Μαζί με τον ειδικό θα βρείτε την αιτία της επιθετικότητας και θα βοηθήσετε το παιδί σας να την ξεπεράσει.