Η εικόνα του παιδιού με αυτισμό

Η έναρξη του αυτισμού επέρχεται μέχρι τα 2,5 έως 3 πρώτα χρόνια της ζωής. Στις περισσότερες των περιπτώσεων ο αυτισμός μπορεί να διαγνωσθεί από την αρχή της ζωής. Η έλλειψη επικοινωνίας του βρέφους με τη μητέρα του είναι από τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια που επιτρέπει να διαπιστώσουμε τη διαταραχή. Στο 1/5 περίπου των περιπτώσεων εκδηλώνεται μετά από μια περίοδο που η ανάπτυξη ήταν φυσιολογική. Η τυπική κλινική εικόνα του αυτισμού περιλαμβάνει ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που θα δούμε στη συνέχεια. 

Η Συμπεριφορά 

Η συμπεριφορά του αυτιστικού παιδιού χαρακτηρίζεται από την αυτιστική απομόνωση. Το παιδί φαίνεται κλεισμένο στον εαυτό του. Είναι σαν να μην ακούει ή να μην βλέπει τα αντικείμενα και τα πρόσωπα. Έχει ένα βλέμμα περιφερικό σαν να κοιτάζει τον ορίζοντα χωρίς η ματιά του να σταματάει κάπου. Απέναντι στους ενήλικες ή στα άλλα παιδιά δείχνει μια μεγάλη αδιαφορία. Δεν απαντά όταν το φωνάζουν με το όνομά του. Δεν ακολουθεί τους γονείς του στο σπίτι και δεν τους αγκαλιάζει όταν γυρνάνε από την δουλειά τους. Δεν ενδιαφέρεται να συμμετέχει σε ομαδικά παιγνίδια και δεν αποκτά φίλους. Μια πιο λεπτομερής παρατήρηση δείχνει ότι μπορεί να ενδιαφέρεται για ορισμένους ήχους, ειδικά μουσικούς ή για ένα μέρος του ενήλικα π.χ. το χέρι τους ή τα ρούχα του. Στις δραστηριότητες που αναλαμβάνει αποδεικνύεται ότι έχει πολύ μικρή συγκέντρωση προσοχής. 

Τα προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις είναι δευτερογενή στη δυσκολία του παιδιού να δώσει νόημα στο περιβάλλον. Αδυνατεί να αντιληφθεί την έκφραση του προσώπου και την συναισθηματική διάθεση των άλλων. Δεν κατανοεί ότι οι άλλοι έχουν σκέψεις, ευχές και επιθυμίες διαφορετικές από τις δικές του. Αυτή η δυσκολία πιθανόν συνδέεται με την έλλειψη εμπάθειας και μίμησης

Το αυτιστικό παιδί έχει κάποιο ενδιαφέρον για τα αντικείμενα. Θέλει να τα χειριστεί, να τα αγγίξει, να τα μυρίσει, να τα βάλει στο στόμα του. Δείχνει μεγάλη προτίμηση στα αντικείμενα που γυρίζουν. Η θέση των αντικειμένων όμως πρέπει να είναι σταθερή στο χώρο. Για ένα αντικείμενο που σπάει ή που αλλάζει θέση το παιδί βιώνει μια κατάσταση μεγάλης απελπισίας και εκδηλώνει φοβερούς θυμούς.

Οι στερεοτυπίες των κινήσεων αποτελούν συχνά μέρος της κλινικής εικόνας. Κυρίαρχη στερεοτυπία είναι η αδιάκοπη επανάληψη των κινήσεων των χεριών, κυρίως των δακτύλων μπροστά στα μάτια. Το παιδί επίσης κάνει κύκλους γύρω από τον εαυτό του και αιωρείται μπρος ή πίσω.

 Λόγος

Το αυτιστικό παιδί δεν δείχνει με το δάκτυλο αντικείμενα στην ηλικία του ενός έτους, δεν συλλαβίζει ούτε λέει λέξεις στην ηλικία των 16 μηνών, δεν κάνει φράσεις δύο λέξεων στην ηλικία των 24 μηνών. Στις μισές των περιπτώσεων μέχρι την ηλικία των 5 ετών δεν υπάρχει κανένας λόγος. Το παιδί μπορεί να βγάζει ήχους, να μουρμουρίζει ή να ηχολαλεί δηλ. να επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις χωρίς νόημα και χωρίς αξία επικοινωνίας. Άλλοτε έχει κάποιο λόγο πολύ διαταραγμένο, δεν χρησιμοποιεί τις αντωνυμίες, δεν έχει σύνταξη, ούτε γραμματικούς κανόνες. Παρατηρούνται επίσης νεολογισμοί, κατασκευή νέων λέξεων με άγνωστη όμως σημασία για τον συνομιλητή. Ο ήχος της φωνής είναι μονότονος, μηχανικός, στερεότυπος. 

Νοητική ανάπτυξη 

Είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι νοητικές ικανότητες, κυρίως όταν συνυπάρχουν οι διαταραχές του λόγου. Τα περισσότερα αυτιστικά παιδιά έχουν μειωμένες νοητικές ικανότητες και υπολείπονται σε όλες τις διεργασίες που απαιτούν συμβολική σκέψη. Ωστόσο, μερικά από αυτά τα παιδιά είναι ιδιαίτερα προικισμένα σ' ένα ορισμένο πεδίο π.χ. έχουν εκπληκτική μνήμη, μαθαίνουν ποιήματα, κάνουν αριθμητικές πράξεις, έχουν πολύ καλές επιδόσεις στη μουσική.  

 Βασικές αρχές θεραπείας

Οι θεραπευτικές προσεγγίσεις στον αυτισμό έχουν στόχο την κατάκτηση της επικοινωνίας και τον έλεγχο της ακατάλληλης ή δυσπροσαρμοστικής συμπεριφοράς. Απευθύνονται τόσο στο παιδί όσο και στους γονείς. Η συμβουλευτική των γονέων σκοπό έχει την κατανόηση της φύσης του προβλήματος και τη συναισθηματική τους υποστήριξη στις δυσκολίες της καθημερινής συμβίωσης με το αυτιστικό παιδί.

(Προσαρμογή από σημειώσεις Προγράμματος Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με θέμα «Ψυχοπαθολογία του Βρέφους, του Παιδιού και του Εφήβου»).

Πρώιμες διαταραχές του αυτιστικού βρέφους

Ο αυτισμός είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή η οποία επιδρά σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης ενός ατόμου. Τα συμπτώματα συνήθως αναπτύσσονται σταδιακά. Παρ’όλο που μια αξιόπιστη διάγνωση του αυτισμού είναι δύσκολο να γίνει πριν την ηλικία των 3 ετών, έρευνες έχουν δείξει πως ακόμα και από την γέννηση υπάρχουν κάποια σημάδια  συμπεριφοράς που προμηνύουν ότι ένα παιδί έχει υψηλή επικινδυνότητα να εμφανίσει αυτισμό.

Αναλυτικότερα, οι πρώιμες δυσκολίες του αυτιστικού βρέφους εκδηλώνονται ως εξής:

Από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των 3 μηνών

Διατροφή: Οι διαταραχές διατροφής είναι παρούσες από την αρχή της ζωής. Εκφράζονται με δυσκολία στο πιπίλισμα, αδιαφορία κατά τη διάρκεια του θηλασμού, αδυναμία βλεμματικής επαφής με τη μητέρα, ανορεξία και εμετούς.  Ύπνος: Παρατηρείται ελάττωση της διάρκειας του ύπνου και νυχτερινά ξυπνήματα. Συμπεριφορά: Το χαμόγελο απουσιάζει. Το πρόσωπο του παιδιού είναι σοβαρό ή αδιάφορο. Η ίδια αδιαφορία παρατηρείται όταν η μητέρα παίρνει αγκαλιά το βρέφος. Στο επίπεδο της διάθεσης οι αντιδράσεις είναι ακραίες, το βρέφος μπορεί να είναι ιδιαίτερα ήσυχο χωρίς κανένα σημάδι δυσαρέσκειας ή ιδιαίτερα ανήσυχο και διεγερτικό χωρίς εμφανή αιτία.  

·         Από 3 έως 9 μηνών

Διατροφή: Το βρέφος αρνείται την ποικιλία στη τροφή και έχει μια σταθερή προτίμηση για το μπιμπερό. Δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει το κουτάλι. Ύπνος: Η αϋπνία εξακολουθεί να υπάρχει. Συμπεριφορά: Παρατηρείται αδιαφορία για τα παιχνίδια. Το βρέφος παίρνει τα αντικείμενα χωρίς να τα κοιτάζει, δεν ψάχνει να βρει κάτι που έπεσε ή που το έκρυψαν. Αντίθετα, εκδηλώνει ενδιαφέρον για τα αντικείμενα που γυρίζουν και μπορεί να επιλέξει ένα προτιμητέο αντικείμενο (επίπεδες επιφάνειες). Το αυτιστικό βρέφος δεν κλαίει όταν απομακρύνεται η μητέρα του ή όταν πλησιάζει κάποιος ξένος. Δεν του αρέσει να το αγγίζουν, ούτε να το νανουρίζουν κρατώντας το αγκαλιά. Δεν δίνει σημασία στη μητρική φωνή και δεν δείχνει να αναγνωρίζει το όνομά του.

·         Από 9 έως 24 μηνών

Διατροφή: Δεν δέχεται ορισμένα φαγητά και έλκεται από τα μη φαγώσιμα. Τα φέρνει στο στόμα του, τα μυρίζει, τα δαγκώνει. Ύπνος: Οι αϋπνίες συνεχίζονται, παρατηρούνται ρυθμικές κινήσεις στην προσπάθεια να κοιμηθεί και νυχτερινοί τρόμοι. Συμπεριφορά: Εκδηλώνονται επαναληπτικές δραστηριότητες. Προτιμά τα πηδήματα επί τόπου, τις επαναληπτικές κινήσεις και το στριφογύρισμα γύρω από τον εαυτό του. Του αρέσει να μένει μόνο του, δεν ψάχνει την τρυφερότητα ή την ανακούφιση από τους γονείς του. Δεν αγκαλιάζει, δεν φιλάει, δεν κλαίει ή κλαίει χωρίς δάκρυα ή χωρίς λόγο. Αποφεύγει τη βλεμματική επαφή και δεν φαίνεται να δίνει σημασία σε ό,τι κάνει. Δεν δείχνει με το δάκτυλο και δεν εκφράζει τις επιθυμίες του. Αντί για τον λόγο εμφανίζεται η ηχολαλία, επαναλαμβάνει ήχους και λέξεις χωρίς σημασία.

Κλείνοντας, να τονιστεί ότι όσο νωρίτερα εντοπιστούν αυτές οι ανησυχητικές συμπεριφορές στο παιδί, είναι ωφέλιμο, καθώς τόσο εκείνο όσο και οι γονείς θα δεχθούν άμεση παρέμβαση και συμβουλευτική.

(Σημειώσεις από το Πρόγραμμα του ΕΚΠΑ: Ψυχοπαθολογία του Βρέφους, του Παιδιού και του Εφήβου).

Ποια είναι τα σημάδια του αυτισμού; (ΒΙΝΤΕΟ)

Η μέση ηλικία όπου γίνεται η διάγνωση του αυτισμού είναι τα 4 χρόνια, όμως οι ειδικοί θεωρούν ότι τουλάχιστον το 50% των παιδιών θα μπορούσαν να έχουν διαγνωστεί ήδη από την ηλικία των 14 μηνών. Κι επειδή όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση ώστε να βοηθηθούν τα παιδιά αυτά τόσο πιο σημαντική είναι η βελτίωση της κατάστασής τους, είναι σημαντικό να μη χάνεται χρόνος. 

Με αυτό το σκεπτικό και κατανοώντας ότι οι γονείς όσο κι αν παρατηρούν τη συμπεριφορά των παιδιών τους είναι συχνά δύσκολο να εντοπίσουν σημάδια που να φανερώνουν τον αυτισμό, καθώς συνήθως δεν γνωρίζουν ποια είναι τα σημάδια αυτά, ερευνητές από το Ινστιτούτο Kennedy Kriegerστη Βαλτιμόρη των ΗΠΑ ετοίμασαν ένα βίντεο το οποίο διατίθεται δωρεάν online και επισημαίνει ακριβώς τα στοιχεία που πρέπει να προσέχουμε. 

Το βίντεο έχει τίτλο «Bringing Early Signs of Autism Spectrum Disorders into Focus» (Επικεντρώνοντας στα πρώτα σημάδια των διαταραχών που εντάσσονται στο φάσμα του αυτισμού) και η διάρκειά του είναι 9 λεπτά. Δείχνει παιδιά με και χωρίς σημάδια αυτισμού να παίζουν με διάφορα παιχνίδια μέσα σε ένα δωμάτιο, παρουσία ενός θεραπευτή. Την ίδια στιγμή, ένας άλλος θεραπευτής σχολιάζει τι κάνει (ή δεν κάνει) το παιδί και για ποιο λόγο αυτό θα μπορούσε να αποτελεί (ή να μην αποτελεί) ένδειξη αυτισμού. 

 Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, οι γονείς δεν πρέπει να κάνουν διάγνωση βασισμένοι στο βίντεο, αλλά να το χρησιμοποιήσουν σαν εργαλείο που θα τους επιτρέψει να αναγνωρίσουν κάποιες συμπεριφορές του παιδιού τις οποίες ίσως είναι σκόπιμο να συζητήσουν με τον παιδίατρό τους. 

Πηγή: www.immomy.gr

Αυτισμός και δυνατότητα εκπαίδευσης

Ο αυτισμός είναι μια διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή η οποία επιδρά σε πολλούς τομείς της ανάπτυξης ενός ατόμου. Η κλινική εικόνα του αυτισμού δεν είναι ομοιογενής, αλλά κυμαίνεται από ηπιότερες μορφές (με ελάχιστα και σε ήπια μορφή αυτιστικά στοιχεία και φυσιολογική νοημοσύνη) μέχρι βαρύτερες μορφές (με πολλαπλά αυτιστικά στοιχεία συνοδευμένα από βαριά νοητική καθυστέρηση). Τα άτομα με αυτισμό παρουσιάζουν έκπτωση σε τρεις βασικούς τομείς:

1)Έκπτωση στην κοινωνικότητα. Τα αυτιστικά άτομα έχουν σοβαρά ελλείμματα σε όλους τους τομείς των κοινωνικών δεξιοτήτων. Δηλαδή τα άτομα με αυτισμό δεν καταλαβαίνουν, για παράδειγμα γιατί θα πρέπει να μοιράζονται τα πράγματα τους με τα αδέλφια τους ή γιατί να παίζουν μαζί τους ή ότι πρέπει να περιμένουν τη σειρά τους σε ένα παιχνίδι. 2)Έκπτωση στην επικοινωνία. Περίπου το 50% των αυτιστικών παιδιών δεν αναπτύσσει σχεδόν καθόλου λόγο. Αλλά ακόμα και εκείνα που παρουσιάζουν ομιλία, έχουν δυσκολίες, για παράδειγμα στο να κατανοήσουν τα διαφορετικά νοήματα που δίνουμε σε λέξεις ανάλογα με τον τόνο της φωνής μας, τις διάφορες εκφράσεις του προσώπου μας, τις κινήσεις του σώματός μας. Ένα βασικό χαρακτηριστικό των αυτιστικών ατόμων είναι η “ηχολαλία”, η οποία αναφέρεται στην επανάληψη λέξεων ή φράσεων που ειπώθηκαν από άλλους. 3)Έκπτωση στην γενική συμπεριφορά, στα ενδιαφέροντα, στις δραστηριότητες. Τα άτομα με αυτισμό έχουν έναν άκαμπτο τρόπο που σκέφτονται και κάνουν πράγματα. Πιο αναλυτικά, τους αρέσει να διατηρούν τις ρουτίνες τους. Συχνά τους αρέσει να τακτοποιούν πράγματα με ένα συγκεκριμένο τρόπο και αν κάποιος αλλάξει τη θέση τους μπορεί να αναστατωθούν. Μπορεί να παίζουν συνέχεια με τον ίδιο τρόπο χρησιμοποιώντας το ίδιο αντικείμενο ή να παρακολουθούν το ίδιο βίντεο πολλές φορές. Μπορεί να κάνουν τις ίδιες επαναλαμβανόμενες κινήσεις με το σώμα τους π.χ. μπρος-πίσω, ή να πηδούν πάνω-κάτω ή να φτερουγίζουν τα χέρια τους ή να χτυπούν επιφάνειες, ή να στριφογυρίζουν αντικείμενα.

Ωστόσο το ερώτημα που απασχολεί κυρίως τους γονείς αυτών των παιδιών και είναι βαρύνουσας σημασίας αφορά στο εάν μπορεί να δοθεί βοήθεια και ποια είναι η κατάλληλη  γι' αυτά τα παιδιά. Μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα με αυτισμό μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά με την κατάλληλη θεραπευτική - εκπαιδευτική παρέμβαση. Προκειμένου λοιπόν να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατόν θεραπευτικό αποτέλεσμα απαιτείται σωστός προγραμματικός σχεδιασμός κατά την θεραπευτική διαδικασία. Ειδικότερα, τα παιδιά με αυτισμό έχουν ανάγκη από: α)ένα δομημένο θεραπευτικό και εκπαιδευτικό περιβάλλον, β)σταθερό ημερήσιο πρόγραμμα, γ)ένας-προς-ένα διδασκαλία, δ)εναλλακτικούς τρόπους διδασκαλίας, ε)εμπλουτισμένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες με επίκεντρο τις προτιμήσεις και τα ενδιαφέροντα τους, στ)διδακτική μεθοδολογία που ευνοεί την γενίκευση και τη συντήρηση δεξιοτήτων.

Σαν επίλογο λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι αν και ο αυτισμός δεν θεραπεύεται, ωστόσο η ζωή ενός ατόμου με αυτισμό μπορεί να αλλάξει σημαντικά με την έγκαιρη, συστηματική και εξειδικευμένη στήριξη και εκπαίδευση. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι προϋπόθεση της έγκαιρης παρέμβασης, είναι η έγκαιρη και εξειδικευμένη διάγνωση. Αρχικά λοιπόν, αυτό θα πρέπει να αποτελεί την νούμερο ένα προτεραιότητα των γονιών που έχουν παιδιά με διαταραχές στο φάσμα του αυτισμού.

Σημάδια Αυτισμού...