Η παρουσία του πατέρα μετά το διαζύγιο

Η παρουσία του πατέρα στη ζωή των παιδιών του είναι σημαντική, ουσιαστική και απαραίτητη, Επομένως, ακόμη και μετά από ένα διαζύγιο αυτή η σχέση και η επαφή δεν πρέπει να αλλάξει.

Ωστόσο, με δεδομένο ότι στις περισσότερες των περιπτώσεων η επιμέλεια των παιδιών δίνεται στη μητέρα, πολύ συχνά ο πατέρας καλείται να επαναπροσδιορίσει το ρόλο του στη ζωή των παιδιών του. Αυτό που φαίνεται πια, είναι ότι το πόσο εποικοδομητική και ουσιαστική επαφή θα έχει ο πατέρας με τα παιδιά, θα καθορίσει και την μετέπειτα προσαρμογή των παιδιών.

Είναι πια αποδεδειγμένο, αλλά και κοινά αποδεκτό ότι τα παιδιά χρειάζονται να έχουν μια ποιοτική και μόνιμη σχέση και με την μητέρα και με τον πατέρα. Επομένως, η παρουσία του πατέρα στη ζωή των παιδιών του είναι ωφέλιμη για όλους. Είναι ωφέλιμη για τον πατέρα γιατί διατηρείται η σχέση του με τα παιδιά του, διασφαλίζοντας έτσι ότι η όποια απώλεια εμπεριέχεται στο διαζύγιο δεν συμπεριλαμβάνει και την απώλεια του ρόλου του πατέρα. Αντίστοιχα, η μητέρα ωφελείται γιατί δεν αναλαμβάνει μόνη της όλες τις ευθύνες και υποχρεώσεις (συναισθηματικές, πρακτικές, οικονομικές) αλλά τις μοιράζεται. Δυστυχώς όμως, αυτό δεν συμβαίνει συχνά. Σε πολλές περιπτώσεις, ο πατέρας αποφεύγει να δει το παιδί του (π.χ. λόγω κακής σχέσης με τη μητέρα) αλλά και σε άλλες περιπτώσεις η μητέρα προσπαθεί με έμμεσο ή και άμεσο τρόπο να το απομακρύνει από τον πατέρα. Και έτσι χάνεται η ουσιαστική επικοινωνία και καταλήγουν τα παιδιά να έχουν πατέρες οι οποίοι είτε απομακρύνονται τελείως, είτε διατηρούν την τυπική σχέση του «κάθε δεύτερου» Σαββατοκύριακου. Ένας πατέρας που απομακρύνεται από τη ζωή των παιδιών του μεταφέρει το μήνυμα ότι δεν αξίζουν το χρόνο του και την προσοχή του. Ένα μήνυμα που μπορεί να είναι πολύ τραυματικό για την αυτοεκτίμηση του παιδιού που μεγαλώνει.

Οι αρχικές συναισθηματικές αντιδράσεις των παιδιών όταν ο πατέρας φεύγει από το σπίτι είναι συνήθως λύπη και θυμός, άλλοτε σε χαμηλότερη και άλλοτε σε σοβαρότερη ένταση. Συχνά επίσης, ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά αισθάνονται συνυπεύθυνα γι’ αυτό που συνέβη, υποφέρουν και αναζητούν το γονιό που έφυγε από το σπίτι. Η στεναχώρια αυτή άλλοτε εκφράζεται ανοιχτά στους γονείς και άλλοτε μετατρέπεται σε θυμό. Υπάρχουν και κάποιες περιπτώσεις όμως που αυτή η λύπη και ο θυμός δεν μπορούν να εκφραστούν σωστά και οδηγούνται στη δημιουργία ψυχικών δυσκολιών. 

 Είναι σημαντικό βέβαια να επισημανθεί ότι δεν είναι δεδομένο και απόλυτο ότι όλα τα παιδιά θα αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο ή ότι σε όλα τα παιδιά σημειώνονται σημαντικές συνέπειες όταν ο πατέρας απομακρύνεται από το σπίτι ή από την ζωή του παιδιού. Αυτό εξαρτάται από την μητέρα, δηλαδή αν εκείνη διατηρεί μια ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί, τηρεί μια λογική οριοθέτηση, είναι συναισθηματικά διαθέσιμη και ενθαρρύνει τις ανεξάρτητες συμπεριφορές, τότε οι επιπτώσεις της απουσίας έχουν μικρότερες πιθανότητες να προκαλέσουν μακροχρόνια προβλήματα.

Βέβαια, ακόμα και στις ιδανικές αυτές περιπτώσεις πάντα θα είναι ακόμα καλύτερα αν υπάρχει και η συμμετοχή του πατέρα στη ζωή του παιδιού.

Το άγχος εγκατάλειψης που συνοδεύει το διαζύγιο.

Το διαζύγιο μπορεί να κλονίσει τα θεμέλια των βασικών αντιλήψεων του παιδιού για τον κόσμο και να του δημιουργήσει φόβους ότι οι γονείς μπορεί να το εγκαταλείψουν ή να σταματήσουν να το αγαπούν. Ένα παιδί που οι γονείς του έχουν χωρίσει μπορεί να νιώθει εγκαταλελειμμένο και έχει έναν έντονο φόβο ότι θα τον εγκαταλείψει και ο γονέας με τον οποίο μένει μαζί. Στο μυαλό του παιδιού ακόμη και ένας  βραχυπρόθεσμος αποχωρισμός από τον γονέα φαντάζει οριστικός.

Ερευνητικά αποδεικνύεται ότι, ο φόβος εγκατάλειψης αποτελεί ισχυρό προβλεπτικό δείκτη των προβλημάτων προσαρμογής των παιδιών, ανεξάρτητα από την ηλικία ή το φύλο τους. Επίσης, έρευνες έδειξαν ιδιαίτερα υψηλή συσχέτιση του φόβου εγκατάλειψης με εσωτερικευμένα προβλήματα προσαρμογής (άγχος, κατάθλιψη και προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις) και χαμηλότερη αλλά σταθερή συσχέτιση με εξωτερικευμένα προβλήματα προσαρμογής (παραβατική συμπεριφορά, επιθετικότητα κλπ).

Οι συμπεριφορές που εκδηλώνουν αυτό το άγχος μπορεί να ποικίλουν. Ο φόβος εγκατάλειψης οδηγεί μερικά παιδιά να συμπεριφέρονται «καλά», προκειμένου να μη «χάσουν» την αγάπη και τη φροντίδα των γονέων τους. Καθώς όμως είναι δύσκολο για ένα μικρό παιδί να κρατήσει έναν τέτοιο έλεγχο για πολύ καιρό, μπορεί να προκύψουν προσβολές πανικού εν αναμονή μιας πιθανής απόρριψης. Άλλα παιδιά πανικοβάλλονται τόσο πολύ από μια φανταστική τους απόρριψη από τους γονείς, που υιοθετούν μια «κακή» συμπεριφορά για να απορριφθούν μια ώρα αρχύτερα. Εν ολίγοις, μια υπερβολικά κακή συμπεριφορά ή μια ασυνήθιστα συνεργατική συμπεριφορά έπειτα από ένα διαζύγιο μπορεί να κρύβει φόβους εγκατάλειψης. Ο πιο σημαντικός λόγος για τον οποίο τα παιδιά αναπτύσσουν άγχος εγκατάλειψης είναι ότι ο χωρισμός απειλεί τους δεσμούς προσκόλλησης τους.

Κλείνοντας να διευκρινιστεί ότι, παρά το γεγονός ότι δεν είναι δεδομένο ότι ένα διαζύγιο θα απειλήσει οπωσδήποτε τους δεσμούς αυτούς, ωστόσο απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή μιας και η ασφάλεια τους συμβάλλει καθοριστικά στην προσαρμογή των παιδιών μετά από ένα διαζύγιο, τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα.

(Πρόγραμμα ΕΚΠΑ: Διαχείριση Χωρισμού – Διαζυγίου Γονέων)

Η μαμά και ο μπαμπάς ξανά μαζί.

Η βαθύτερη επιθυμία όλων των παιδιών, των οποίων έχουν χωρίσει οι γονείς, είναι να ενωθεί και πάλι η οικογένεια τους! Αυτό είτε το εκφράζουν φανερά είτε όχι. Το να ενωθεί και πάλι η οικογένεια και να γίνουν τα πράγματα όπως ήταν, φαντάζει σαν την τέλεια λύση σε πολλά παιδιά, ωστόσο στην πραγματικότητα η επανένωση της οικογένειας μπορεί να δυσκολέψει όλους όσους εμπλέκονται.

«Ο δρόμος δεν είναι εύκολος».

Αν εσείς και ο/η πρώην συζύγος σας σκεφτόσαστε να είστε και πάλι μαζί, να έχετε κατά νου ότι η προσαρμογή των παιδιών σε αυτό μπορεί να μην είναι εύκολη, ακόμη και αν αυτό αποτελεί την εκπλήρωση των βαθύτερων επιθυμιών τους. Τα ζευγάρια που τα ξαναβρίσκουν συχνά έχουν πολλά θέματα να επιλύσουν. Αυτό μπορεί να σημαίνει είτε ότι χρειάζεται να επισκεφτείτε κάποιον σύμβουλο γάμου και να συζητήσετε την προοπτική της επανένωσης είτε μόνοι σας να αφιερώσετε πολύ χρόνο για την επίλυση των προβλημάτων της σχέσης. Η επανένωση της οικογένειας περικλείει πολλές αρχές και τέλη- δηλαδή μπορεί σήμερα να είστε καλά αλλά την επομένη μέρα να σκέφτεστε ότι δεν ήταν σωστή απόφαση, μετά από δυο βδομάδες μπορεί να περνάτε πάλι καλά το βράδυ μαζί κ.ο.κ. Οι δυσκολίες στο δρόμο που έχετε επιλέξει μπορεί να φαντάζουν τεράστιες και ανυπέρβλητες στα παιδιά σας καθώς έχουν επενδύσει συναισθηματικά στην επανένωση της οικογένειας σας. Ανησυχούν μήπως αυτή η σχέση χαλάσει πάλι και πληγωθούν.

«Κινηθείτε με αργούς ρυθμούς».

Το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε εσείς και ο/η πρώην σας είναι να προχωράτε με αργούς ρυθμούς. Μην μετακομίσετε αμέσως μαζί. Πάρτε τον χρόνο σας για να σκεφτείτε αν αυτή η επανένωση μπορεί πραγματικά να προχωρήσει και αν είναι αυτό που πραγματικά θέλετε. Το να ξαναείστε μαζί και μετά να χωρίσετε πάλι θα είναι επίπονο και τραυματικό για τα παιδιά σας. Μην το κάνετε μέχρι να είστε σίγουροι.

Μην υποθέτετε ότι αυτή την φορά όλα θα κυλήσουν ομαλά. Τα προβλήματα που είχατε πριν δεν έχουν εξαφανιστεί, ακόμη και τώρα αν και οι δυο έχετε θετική διάθεση και σκέψη. Χρειάζεται να βρείτε λύσεις για τα προβλήματα που σας οδήγησαν στον χωρισμό. Χρειάζεται να αντιμετωπίσετε τα προβλήματα μαζί και να προσπαθήσετε να βρείτε ουσιαστικές λύσεις οι οποίες θα σας επιτρέψουν, αυτή τη φορά,  να ζήσετε μαζί ευτυχισμένοι.

«Βοηθήστε τα παιδιά να διαχειριστούν την νέα κατάσταση».

Αν εσείς και ο/η πρώην σύζυγος σας σκεφτόσαστε να επανενώσετε την οικογένεια σας, προσπαθήστε να μην ενισχύσετε τις ελπίδες των παιδιών σας. Μην τους ανακοινώσετε ότι είστε και πάλι μαζί μέχρι να είστε απόλυτα σίγουροι. Καθώς θα είναι ζημιογόνο για την συναισθηματική τους κατάσταση να τους συνθλίψετε και πάλι τις ελπίδες τους. Αντ’ αυτού, ενημερώστε τους ότι οι γονείς τους για πάντα θα επικοινωνούν και θα προσπαθούν να είναι φιλικοί μεταξύ τους. Τονίστε ότι μπορεί να είστε φίλοι μετά τον χωρισμό και δώστε έμφαση στο ότι αυτό προσπαθείτε να κάνετε και τώρα.

Μόλις καταλήξετε στην οριστική σας απόφαση για επανένωση, να το συζητήσετε με τα παιδιά σας. Κάντε τους σαφές ότι αποφασίσατε να προσπαθήσετε και πάλι αλλά ωστόσο δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι αυτό θα κρατήσει για πάντα. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο να το κατανοήσουν τα παιδιά, αλλά οφείλετε να μην τους δίνετε υποσχέσεις που δεν είστε σίγουροι ότι μπορείτε να κρατήσετε.

«Παιδιά που αντιδρούν αρνητικά».

Υπάρχουν κάποια παιδιά που αντιδρούν αρνητικά στην ιδέα του να είναι και πάλι μαζί οι γονείς τους. Οι έφηβοι συνήθως έχουν αρκετές αντιρρήσεις επειδή δεν θέλουν να πληγωθούν και πάλι και συνεπώς λειτουργούν σαν να μην είναι χαρούμενοι με την ένωση της οικογένειας. Αν ο έφηβος έχει μια έντονη σχέση με τον ένα γονιό (κυρίως αυτόν που θεωρεί υπεύθυνο για τον χωρισμό) το πιθανότερο είναι να μην τον δεχτεί θετικά. Σε καταστάσεις σαν αυτή, μπορείτε να του ζητήσετε και να επιμείνετε να σας σέβεται, ωστόσο, δεν μπορείτε να επιμείνετε να «αγκαλιάσει» με ενθουσιασμό και εγκαρδιότητα την επανένωση με τον/την πρώην σας. Το μόνο που μπορείτε να κάνετε είναι να του δώσετε χρόνο και να ενθαρρύνετε το παιδί σας να δείξει υπομονή. Να είστε ειλικρινείς με το γεγονός ότι προσπαθείτε να κάνετε το καλύτερο που μπορείτε.

Προσαρμογή από: http://www.divorceinteractive.com

Παιδιά και Διαζύγιο

          Όταν ένα ζευγάρι αποφασίζει να χωρίσει, το πρώτο πράγμα που σκέφτεται έχει να κάνει με τα παιδιά και την αντίδραση τους σε αυτό. Φυσικά, το διαζύγιο σαν  γεγονός καθώς επίσης και η περίοδος που προηγείται και έπεται αυτού, δεν είναι ότι καλύτερο για τα παιδιά, ιδιαίτερα μάλιστα αν οι περίοδοι αυτοί συνοδεύονται από εντάσεις και συγκρούσεις. Γι’ αυτό, λοιπόν, οι γονείς θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί και πολύ διακριτικοί κατά την περίοδο αυτή. Παρακάτω, ακολουθούν κάποιες πληροφορίες που ίσως να βοηθήσουν τους γονείς να προστατεύσουν τα παιδιά τους από το συναισθηματικό φορτίο που συνοδεύει την απόφαση ενός διαζυγίου.

1. Το πρώτο, και σημαντικότερο, είναι οι γονείς να μην βάλουν ποτέ τα παιδιά στη μέση. Τις όποιες διαφορές σας με τον/την πρώην σας, λύστε τις οι δυο σας μόνοι σας και μακριά από τα παιδιά.

2.Αποφύγετε τις συγκρούσεις μπροστά στο παιδί. Οι εντάσεις και συγκρούσεις μπορεί να είναι πολύ βλαβερές για εκείνο.

3.Επιτρέψτε στα παιδιά να μείνουν παιδιά. Δηλαδή αποφύγετε να τους αναθέσετε, έστω και ασυνείδητα, τον ρόλο του γονιού, ή το ρόλο του ψυχολόγου, σχετικά με τα συναισθήματά σας για το χωρισμό.

4.Καλό είναι επίσης να αποφευχθούν οι πολλές αλλαγές. Μετακόμιση, καινούργιο σχολείο, και καινούργιος γάμος αμέσως μετά το διαζύγιο δε θα βοηθήσουν τη μετάβαση που θα κάνει το παιδί.

5. Μιλήστε στο παιδί με ξεκάθαρα λόγια ανάλογα της ηλικίας τους, για το διαζύγιο.

6.Κάντε σαφές στο παιδί ότι δεν ευθύνεται εκείνο για το διαζύγιο. Πολλά παιδιά σκέφτονται ότι η οικογένεια τους χαλάει επειδή εκείνα ήταν κακά παιδιά.

7.Αφήστε τα παιδιά να μιλήσουν για τα συναισθήματα τους. Όσο δύσκολο και αν είναι αυτό για εσάς, βρείτε δημιουργικούς τρόπους να τους επιτρέψετε να εκφράζουν όσα κρύβονται μέσα τους.

8.Φροντίστε το παιδί να περνάει αρκετό χρόνο και με τους δυο γονείς.

9.Συνεχίστε τη ζωή σας όσο το δυνατόν καλύτερα. Μην εγκαταλείψετε τον εαυτό σας. Τα παιδιά προσαρμόζονται στον χωρισμό καλύτερα και λιγότερο επώδυνα αν και εσείς οι ίδιοι προσαρμοστείτε καλά.

10.Βοηθείστε το παιδί να χτίσει την αυτοπεποίθηση του. Εμπλέξετε το όσο γίνεται περισσότερο στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την κοινή σας ζωή.