ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ

Για την ενδοσχολική βία μεριμνά το υπουργείο Παιδείας

Σημαντικά και αυξανόμενα τα φαινόμενα εκφοβισμού στα σχολεία της χώρας

 

Την ενδοσχολική βία αποφάσισε να πατάξει το υπουργείο Παιδείας, προχωρώντας παράλληλα στην ίδρυση  Παρατηρητηρίου για την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου.

Ο υφυπουργός Παιδείας Θεόδωρος Παπαθεοδώρου προχώρησε σε αντίστοιχη ανακοίνωση προς απάντηση ερώτησης των βουλευτών της Δημοκρατικής Αριστεράς Μαρίας Ρεπούση, Γρηγόρη Ψαριανού και Γιώργου Κυρίτση σχετικής με την κλιμάκωση του φαινομένου της ενδοσχολικής βίας στη χώρα μας. 

Όταν «μιλούν» οι αριθμοί

Οι βουλευτές επικαλούνται έρευνες που δείχνουν τα φαινόμενα "bullying" είναι στην Ελλάδα σημαντικά και αυξανόμενα και ότι το 10%-15% των μαθητών πέφτουν θύματα διαφόρων μορφών εκφοβισμού στο σχολείο.

Σημαντικό εύρημα έρευνας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων είναι το γεγονός πω;ς 9 στους 10 μαθητές υπήρξαν θύματα ή θύτες εκφοβισμού. Στην έρευνα σημειώνεται επίσης πως οι αλλοδαποί μαθητές θυματοποιούνται όταν αποτελούν μειοψηφία της τάξης ή του σχολείου, ενώ όταν το ποσοστό τους ανέρχεται στο 50%-70% ομαδοποιούνται και στρέφονται κατά της γηγενούς ομάδας μαθητών. 

Στην απάντησή του ο υφυπουργός Παιδείας αναφέρεται στα προγράμματα Αγωγής Υγείας στα σχολεία με έμφαση στον άξονα «Διαπροσωπικές Σχέσεις-Ψυχική Υγεία» και τα προγράμματα που προσεγγίζουν θέματα όπως η πρόληψη βίας, η διαχείριση συγκρούσεων, ο ρατσισμός κ.α.

Το υπουργείο Παιδείας έχει προχωρήσει σε Μνημόνιο Συνεργασίας με τη Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β΄Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο πλαίσιο του Μνημονίου αυτού, οι σχολικές μονάδες ενημερώθηκαν για τους φορείς στους οποίους θα μπορούν να απευθύνονται τα παιδιά, οι έφηβοι, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί τόσο για εκπαιδευτικούς λόγους όσο και για λόγους που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης.

Επισημαίνεται επίσης ότι το υπουργείο Παιδείας προχώρησε σε συνεργασία με την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ) με στόχο την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και δράσεων για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας μεταξύ των μαθητών στα σχολεία.

 

(Πηγή: www.tovima.gr)

Δεν λέει ποτέ "Καλημέρα"

Στα μαγαζιά, στο δρόμο, στους παππούδες, κάθε φορά επαναλαμβάνεται η ίδια σκηνή: του ζητάνε να πει «Καλημέρα» κι αμέσως το παιδί κρύβεται μέσα στη φούστα σας. Ή πάλι απαντά, με ύφος αναιδές, ένα θρασύ και κοφτό «όχι»…

Μήπως του ζητάτε πολλά;;

Σε ποια ηλικία και πώς να του το μάθετε ;

Γύρω στους 12 μήνες, το παιδί μαθαίνει να λέει «Καλημέρα» και «Γεια σου», ακούγοντας τους ήχους, τη μελωδία και τις αποχρώσεις της φωνής σας. Σας βλέπει επίσης να κουνάτε το χέρι σας, στέλνοντας του ένα φιλί τη στιγμή που φεύγετε.

Ένας απλός τρόπος λοιπόν, για να ξεκινήσετε να διδάσκετε στο παιδί σας τους πολυπόθητους κανόνες ευγενείας είναι, να προετοιμάζετε τις επισκέψεις σας. Όταν σκοπεύετε να πάρετε το παιδί μαζί σας σε μια επίσκεψη, πείτε του: «Σε λίγο θα πάμε να δούμε τη γιαγιά. Θα με ευχαριστήσει πολύ να της πεις «Καλημέρα». Αυτό θα ευχαριστήσει και την γιαγιά. Βασίζομαι πάνω σου». Κι αν είναι 4-5 χρονών, βρείτε μαζί μια μυστική λέξη που να ψιθυρίζετε διακριτικά αν τύχει και ξεχάσει την υπόσχεση του. Αυτό έχει περισσότερη αξία από το να διατυπώνετε τον κανόνα ευγενείας (Πες «Καλημέρα», μου το είχες υποσχεθεί) μπροστά σε τρίτους.

Για ποιο λόγο δεν λέει «Καλημέρα»;

Για κάποιον ή κάποιους από τους παρακάτω λόγους:

·         Είναι από τη φύση του  ντροπαλό παιδί.

·         Βρίσκεται στην περίοδο του «όχι» (περίπου από 18 μηνών με 2-3 χρονών, μέχρι την ηλικία της κοινωνικοποίησης) και αρνείται συστηματικά τους κανόνες που του επιβάλλουν.

·         Στην ουσία, λέει «Καλημέρα», όμως με τρόπο πιο δημιουργικό από εκείνον που του επιβάλλει η κοινωνία: φέρνει ένα παιχνίδι του, δείχνει τα παπούτσια του, χαρίζει μια ζωγραφιά. Πολλά παιδιά λένε «Καλημέρα» μ’ αυτόν τον τρόπο αλλά ο γονιός δεν το συνειδητοποιεί πάντα.

Πώς να αντιδράτε εκείνη τη στιγμή;

Αν δεν λέει «Καλημέρα» σ’ εσάς

·         Μην κάνετε σκηνή ούτε εκβιασμό: «Αφού δεν μιλάς εσύ, δεν θα σου μιλάω ούτε και εγώ».

·         Μη θίγεστε, σαν παιδί που κάνει μούτρα. Φερθείτε ως γονέας, υπεράνω των τύπων, ως κάποιος που δεν προσβάλλεται με το παραμικρό. Λειτουργήστε με τρόπο επικοινωνιακό και πείτε του: «Σου λέω καλημέρα επειδή είναι πρωί και χαίρομαι που σε βλέπω».

·         Δείξτε του πως καταλάβατε το δικό του τρόπο να λέει: «Καλημέρα», που είναι διαφορετικός από τον δικό σας.

  

            Αν δεν λέει «Καλημέρα» σε τρίτους.

• Αν είναι κάτω των 4-5 χρονών, μην το πιέζετε, έστω και αν αυτό σας ενοχλεί. Αντίθετα, πείτε του: «Νομίζω πως η γιαγιά δεν κατάλαβε το δικό σου τρόπο να λες «Καλημέρα». Γι’ αυτό, θα σου εξηγήσω πως μιλάνε οι μεγάλοι και πως λένε «Καλημέρα» μεταξύ τους. Έτσι, θα ξεκαθαριστεί η κατάσταση στο μυαλό του παιδιού σας.
• Αν είναι πάνω από 4-5 χρονών, ψιθυρίστε του την «μυστική λέξη» που έχετε συμφωνήσει. Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν μαγικό.

Στο μέλλον

• Να είστε υπομονετικοί. Οι κανόνες ευγενείας δεν είναι έμφυτοι. Μαθαίνονται προοδευτικά. Πρέπει να τους επαναλαμβάνετε συχνά. Μάθετε να σέβεστε την παιδικότητα του παιδιού σας, που δεν γνωρίζει ακόμα τα πάντα.
• Φροντίστε να λέτε συστηματικά στο παιδί σας «Καλημέρα» κάθε πρωί. Συνηθίστε να του λέτε «Ευχαριστώ» κάθε φορά που προσπαθεί να σας βοηθήσει. Εσείς πρέπει να πλησιάζετε το παιδί και όχι το αντίστροφο.
• Μην ανησυχείτε: το πρότυπο των γονέων παίζει μεγάλο ρόλο και τελικά πάντα μεταδίδεται. Το βασικό είναι να μην κάνετε το παιδί σας να πεισμώσει, να το συγχαίρετε κάθε φορά που εκπληρώνει με επιτυχία την αποστολή του ή έστω προσπαθεί. Πείτε του: «Είμαι περήφανη για σένα, μεγαλώνεις, αφού καταλαβαίνεις πια τους κανόνες των μεγάλων».

Κλείνοντας λοιπόν, να τονίσουμε ότι όσο περισσότερο λειτουργείτε με πιεστικό τρόπο, τόσο περισσότερο «στριμώχνετε» το παιδί σας, το υποχρεώνετε να απαντάει με επιθετικότητα και εχθρότητα, το εγκλωβίζετε σε μια συστηματική άρνηση. Αντίθετα, όσο περισσότερη κατανόηση και καλοσύνη δείξετε, τόσο πιο εύκολα θα φτάσετε στο ποθητό αποτέλεσμα.

Βιβλιογραφία: Christine Brunet et Anne-Cecile Sarfati (2002), “Petits tracas et gros soucis de 1 a 7ans”.

Σαββατοκύριακο στο σπίτι του μπαμπά...

Το διαζύγιο των γονιών είναι για κάθε παιδί τραυματική εμπειρία. Ο χωρισμός οδηγεί αυτόματα σε μεγάλες αλλαγές τόσο στη ζωή εκείνων όσο και στη ζωή του παιδιού. Το παιδί καλείται να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα, η οποία ουσιαστικά περιλαμβάνει δύο ξεχωριστούς γονείς, δυο αυτοκίνητα, δυο δωμάτια, δυο σπίτια κ.ο.κ. Μια, λοιπόν, από τις μεγάλες αλλαγές που συμβαίνουν στη ζωή του παιδιού αφορά στην μετακίνηση του από τον ένα γονιό στον άλλον κάθε Σαββατοκύριακο ή και συχνότερα.

Αν προσπαθήσουμε να μπούμε για λίγο στη θέση των παιδιών, ίσως και να κατανοήσουμε καλύτερα την αντίσταση που προβάλλουν κάποιες φορές όταν πρόκειται να πάνε στο σπίτι του μπαμπά. Ας φανταστούμε, λοιπόν, πως μπορεί να είναι κάθε εβδομάδα να «ξεσπιτώνεται», να αλλάζει δωμάτιο, παιχνίδια, γειτονιά, συνήθειες;; Όλες αυτές οι αλλαγές, οι οποίες σε εμάς τους μεγάλους μπορεί να φαίνονται μηδαμινές, για τα παιδιά έχουν πολλή μεγάλη σημασία, γι’ αυτό και αποτελούν και την αιτία των εντάσεων σε πολλά σπίτια χωρισμένων γονιών κάθε εβδομάδα. Και αν για πολλά παιδιά η αγάπη στον πατέρα τους τα κάνει να δέχονται σχεδόν αδιαμαρτύρητα αυτή τη νέα πραγματικότητα, υπάρχουν αρκετά που δυσκολεύονται να προσαρμοστούν και αντιδρούν.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι από αυτή την κατάσταση, όλοι δυσαρεστούνται. Η μητέρα γιατί δεν ξέρει αν πρέπει να πιέσει το παιδί να πάει στον πατέρα ή να το κρατήσει κοντά της μέχρι να νιώσει έτοιμο. Ο πατέρας ο οποίος εισπράττει την άρνηση του παιδιού και νιώθει ότι το χάνει. Και τέλος, το παιδί που αμφιταλαντεύεται και δεν ξέρει προς τα που να μοιράσει την αγάπη του.

Αυτό που χρειάζεται να κάνουν οι γονείς είναι να καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια ώστε να κρατήσουν το παιδί έξω από τη μεταξύ τους σύγκρουση και να σεβαστούν την ανάγκη του να αγαπάει και να είναι εξίσου αφοσιωμένο και στους δύο γονείς του. Μέχρι και την στιγμή του χωρισμού, η μαμά και ο μπαμπάς, στα μάτια του παιδιού αποτελούσαν μια ενότητα και το παιδί απολάμβανε την κατάσταση αυτή, έχοντας κάθε ευκαιρία να είναι με τον μπαμπά όσο το θέλει. Αυτό όμως αλλάζει μετά το διαζύγιο και το παιδί βιώνει ένα έντονο συναίσθημα διχασμού. Όταν οι γονείς χωρίσουν, το παιδί πρέπει να μοιράσει τον εαυτό του, να «δεχτεί» εξίσου και τους δύο γονείς, ενώ η μετακίνηση του από τον έναν γονιό στον άλλον είναι κάτι που δεν εξαρτάται απόλυτα από εκείνο. Το παιδί καλείται να δεχθεί το πρόγραμμα που έχουν βγάλει οι «μεγάλοι» χωρίς να έχουν υπολογίσει τις δικές του επιθυμίες και ανάγκες. Αντιδρά επομένως έντονα στο να πάει στον μπαμπά, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν τον αγαπάει πια.

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να τονιστεί ότι δεν χρειάζεται να ασκείται έντονη πίεση στο παιδί γιατί κάτι τέτοιο θα επιδεινώσει ακόμα περισσότερο το αίσθημα διχασμού που νιώθει. Επίσης, σημαντικό είναι να μην κατηγορεί ο ένας γονιός τον άλλον. Όταν ο ένας γονιός αισθάνεται αδικημένος και συχνά προσπαθεί να εκδικηθεί τον πρώην σύζυγο του στερώντας του την αγάπη του παιδιού, τότε βάζει το παιδί του σε ένα τρομερό δίλημμα που δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει. Αγαπάει και τους δύο γονείς του και αναρωτιέται ποιος έχει δίκιο και ποιος όχι, αν επιτρέπεται να αγαπάει πια αυτόν το γονιό, αν αυτός είναι «κακός» άνθρωπος.

Κλείνοντας, να τονιστεί για ακόμη μια φορά ότι, όσο πιο ήρεμη και χωρίς εντάσεις είναι η σχέση μεταξύ των γονιών, τόσο πιο εύκολο είναι για το παιδί να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση. Έτσι, λοιπόν, ακόμη κι αν το διαζύγιο ήταν πολύ οδυνηρό για τον ένα γονιό και υπάρχουν πράγματα που δεν μπορεί να ξεπεράσει, πρέπει να φροντίσει ώστε η δική του συναισθηματική κατάσταση να μην επηρεάσει το παιδί.

Συμμετοχή στην Ομάδα Γονέων

Οι πρώτες "Ομάδες Γονέων" έχουν ήδη ξεκινήσει!

Ωστόσο, αν υπάρχουν γονείς που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε μια Ομάδα, μπορούν να το δηλώσουν. 
Λόγω του έντονου ενδιαφέροντος των γονιών, θα δημιουργηθούν σύντομα και νέες ομάδες!

"Σχολικός εκφοβισμός". Ένα φαινόμενο που παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις.

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού ή bullying, όπως είναι γνωστός ο όρος στη διεθνή βιβλιογραφία, έχει αρχίσει να παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις στη σχολική κοινότητα και να τρομάζει τους γονείς. Συνεχώς αυξάνει ο αριθμός των παιδιών που παραπονιούνται ότι έχουν πέσει θύματα κοροϊδίας άλλων παιδιών και εκφράζουν την απόγνωση τους και τις δικές τους εμπειρίες ως θύματα εκφοβισμού από συμμαθητές, συνομηλίκους τους ή παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας.

Σε σχετική έρευνα που διενεργήθηκε από το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας κατά τα σχολικά έτη 2004-5 και 2005-6 πήραν μέρος 4000 παιδιά και έφηβοι, 2080 κορίτσια και 1920 αγόρια μαθητές της έκτης δημοτικού, της Γ’ Γυμνασίου και της Α’ Λυκείου καθώς και 200 εκπαιδευτικοί. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού είναι αντιληπτό από τους μαθητές σε διάφορες μορφές και διαστάσεις. Οι μισοί από τους μαθητές και τις μαθήτριες αναγνωρίζουν τις μορφές της σχολικής βίας. Τα αγόρια είναι συχνότερα δράστες και θύματα του bullying είναι κυρίως κορίτσια, αν και τελευταία αυξάνει ο αριθμός των κοριτσιών που λειτουργούν σαν θύτες. Το 10-13% δήλωσαν ότι είχαν βιώσει ως θύματα το φαινόμενο κυρίως με τη λεκτική του μορφή σε χώρους στο σχολείο χωρίς επίβλεψη από τους εκπαιδευτικούς όπως είναι η αυλή, οι τουαλέτες, ο διάδρομος και η τάξη στο διάλειμμα.

Μορφές σχολικού εκφοβισμού

• Σωματικός εκφοβισμός: που εκδηλώνεται με χτυπήματα, κλωτσιές, μπουνιές, τραβήγματα μαλλιών, δαγκωνιές. Ακόμη, μπορεί να περιλαμβάνει τη σεξουαλική παρενόχληση, ανεπιθύμητα αγγίγματα, προσβλητικά γράμματα και εικόνες.

• Λεκτικός εκφοβισμός: που εκδηλώνεται με παρατσούκλια και πειράγματα τα οποία μπορεί να είναι μοχθηρά αλλά μπορεί να προβούν και σε σαρκασμό. Απόδοση πειρακτικών ονομάτων, απειλών και βρίσιμο, αγενή, ρατσιστικά και σεξιστικά σχόλια είναι μερικές από τις μορφές εκδήλωσης αυτού του συγκεκριμένου τύπου του φαινομένου.

• Συναισθηματικός εκφοβισμός: το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της μορφής συνδέεται με τη δημιουργία ενός κλίματος φόβου για το μαθητή- μαθήτρια, με οποιαδήποτε πράξη που προκαλεί στο θύμα ψυχολογικό πόνο. Για παράδειγμα, η αποφυγή από τους συνομηλίκους, η σκόπιμη απομόνωση του, η καταστροφή προσωπικών αντικειμένων και ο εκβιασμός για χρήματα.

• Ηλεκτρονικός εκφοβισμός: ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός, γνωστός και ως cyberbullying, αποτελεί τη νεότερη μορφή του φαινομένου. Μπορεί να εκδηλωθεί είτε με τη χρήση του κινητού τηλεφώνου, του ηλεκτρονικού υπολογιστή είτε με τη χρήση κάμερας. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των εκδηλώσεων αποτελεί το προσβλητικό και απειλητικό περιεχόμενο τους με σκοπό την ταπείνωση και την απειλή του παιδιού.

Χαρακτηριστικά των παιδιών (θύτες και θύματα)

Τα παιδιά – θύματα, βάσει διεθνών και ελληνικών ερευνητικών δεδομένων,

εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, αδυναμία επίλυσης προβλημάτων, καταθλιπτικά

στοιχεία, συναισθηματικές δυσκολίες, αίσθημα μοναξιάς, ενώ οι χαμηλές σχολικές

επιδόσεις και οι απουσίες κατά την φοίτηση είναι συχνά φαινόμενα. Τα παιδιά –

θύματα εμφανίζουν στο μέλλον αδυναμία να αναλάβουν ευθύνες, να επιδείξουν

συνέπεια στον κοινωνικό τους ρόλο, να συνάψουν διαπροσωπικές σχέσεις ή να έχουν

ομαλή σεξουαλική ζωή.

Από την άλλη τα παιδιά – θύτες εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά μελλοντικής

παραβατικής συμπεριφοράς, χρήσης ουσιών και εμπλοκής με το νόμο και

χαρακτηρίζονται από αδυναμία τήρησης κανόνων και ορίων, διογκωμένη συνήθως

αυτοεικόνα, επιθετικότητα, έντονο παρορμητισμό, μειωμένη ικανότητα αυτοελέγχου,

έλλειψη αίσθησης του μέτρου και απόλυτη έλλειψη ενσυναίσθησης ( της δεξιότητας

εκείνης να μπορούν να μπαίνουν στη θέση του άλλου και να νιώθουν τον πόνο που

του προκαλούν).

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς:

• Ακούστε το παιδί σας και φροντίστε τους φόβους και τα συναισθήματα που νοιώθει.
• Καλό είναι να «μην πάρετε την κατάσταση στα χέρια σας» (εξαρτάται και από την ηλικία του παιδιού) καθώς είναι πιθανό το παιδί να αισθανθεί πως χάνει ακόμη περισσότερο τον έλεγχο.
• Βοηθήστε το παιδί σας να δουλέψει, σε πρώτο στάδιο, με τις δικές του μη βίαιες τεχνικές και στρατηγικές για να διαχειριστεί την συγκεκριμένη κατάσταση.
• Ενθαρρύνεται το παιδί σας να μιλά. Είναι καλό να μάθει πως όσο οδυνηρή και δύσκολη είναι μια κατάσταση αξίζει να ψάξει να βρει τρόπους να τη διαχειριστεί.
• Αξιοποιήστε δυνατότητες και ικανότητες του παιδιού και χτίστε βήμα βήμα την αυτό- εκτίμησή του.
• Φροντίστε ώστε το παιδί να μην βιώσει πως ο εκφοβισμός που υφίσταται είναι δικό του σφάλμα ή ότι έχει κάποιο μειονέκτημα.
• Ενθαρρύνετε το να βρει εναλλακτικές παρέες και φίλους και να αλληλεπιδράσει ώστε να γίνει σαφές πως δεν συμβαίνει παντού το ίδιο. Να αναγνωρίσει πως υπάρχουν και συνομήλικοι που μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά. Θα είναι αρκετά βοηθητικό για το παιδί αφού θα μπορεί να αναγνωρίσει που μπορεί να νοιώθει και να είναι ασφαλές.

Πώς επηρεάζεται η ζωή των παιδιών με ΔΕΠ-Υ;

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει στο παραπάνω κείμενο, τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ είναι πολύπλοκα. Κυμαίνονται από ήπια, μέτρια ή σοβαρά και αναλόγως μπορεί να παρεμποδίζουν τη λειτουργικότητα και την προσαρμογή του παιδιού στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος άλλοτε σε μικρότερο και άλλοτε σε μεγαλύτερο βαθμό. Παρακάτω θα αναφερθούμε ενδεικτικά σε κάποιους τομείς, οι οποίοι επηρεάζονται από την ύπαρξη της ΔΕΠ-Υ.

Πώς επηρεάζει η ΔΕΠ-Υ τις κοινωνικές επαφές;

            Σε κοινωνικό επίπεδο, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ συχνά δυσκολεύονται να αναπτύξουν καλές σχέσεις με συνομηλίκους τους. Η διαταραχή δεν επηρεάζει μόνο το παιδί που πάσχει, αλλά και την οικογένειά του. Τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ πολλές φορές χαρακτηρίζονται ανυπάκουα ή «πεισματάρικα». Αυτό συχνά οφείλεται στο ότι δυσκολεύονται να μείνουν συγκεντρωμένα και στο ότι χάνουν σημαντικά κομμάτια μιας συζήτησης ή των οδηγιών που τους δίνονται. Η απόρριψη από τους συνομηλίκους ή η έλλειψη στενών φίλων συμβάλλουν στο γεγονός ότι πολλά από τα παιδιά αυτά συχνά νιώθουν μόνα και παρεξηγημένα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα παιδιά αυτά μπορεί επίσης να κινδυνεύουν περισσότερο να εκδηλώσουν άγχος, διαταραχές της διάθεσης κ.α. κατά την εφηβεία. Δεν γνωρίζουμε ακόμα πλήρως πώς ακριβώς συμβάλλει η ΔΕΠ-Υ στα κοινωνικά προβλήματα. Οι έρευνες δείχνουν ότι η επιθετική συμπεριφορά στα παιδιά με συμπτώματα παρορμητικότητας/υπερκινητικότητας μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην απόρριψή τους από τους συνομηλίκους.

Πώς επηρεάζει η ΔΕΠ-Υ τη σχολική διαδικασία;

            Τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ –δυσκολία του παιδιού να μείνει ακίνητο, να συγκεντρωθεί και να ακούσει– μπορεί να κάνουν το σχολείο δύσκολο για ένα παιδί με ΔΕΠ-Υ. Παρόλο που τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι με ΔΕΠ-Υ έχουν φυσιολογική ή αυξημένη νοημοσύνη, σε ποσοστό 40-60% παρουσιάζουν σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες. Αντιμετωπίζουν προβλήματα απόδοσης στο σχολείο λόγω κακής οργάνωσης, παρορμητικότητας/υπερκινητικόητας και διάσπασης της προσοχής.  Η διάσπαση της προσοχής είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η απόκτηση νέων γνώσεων βασίζεται ουσιαστικά στην ικανότητα συγκέντρωσης της προσοχής. Ωστόσο, με το σωστό συνδυασμό κατάλληλων εκπαιδευτικών πρακτικών και ψυχολογικής στήριξης, οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να αποφευχθούν.

Πώς επηρεάζει η ΔΕΠ-Υ την συμπεριφορά;

            Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ΔΕΠ-Υ επηρεάζει κυρίως τη συμπεριφορά. Η πιο εμφανής επίδραση της ΔΕΠ-Υ εντοπίζεται στην κινητική συμπεριφορά. Ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των παιδιών είναι η υπερκινητικότητα, η οποία λαμβάνει χώρα ακόμα και σε περιστάσεις που αυτή η συμπεριφορά δεν επιτρέπεται. Άλλο σημαντικό στοιχείο της συμπεριφοράς των παιδιών με ΔΕΠ-Υ αναφέρεται στην ανικανότητα τους να αναστείλουν τις παρορμητικές τους αντιδράσεις και να ρυθμίζει την συμπεριφορά τους σύμφωνα με τους κανόνες που έχει διδαχθεί.

            Όπως γίνεται φανερό από τα παραπάνω, τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ είναι πιθανό να αναπτύξουν δυσκολίες σε σημαντικούς τομείς της ζωής. Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι, τέτοιου είδους δυσκολίες δεν αντιμετωπίζουν πάντα όλα τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, φαίνεται όμως ότι αυτά είναι περισσότερο πιθανό να τις παρουσιάσουν σε σχέση με τα άλλα παιδιά. Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ παίζουν η ποιότητα των ενδοοικογενειακών σχέσεων, η έγκαιρη διάγνωση και η έγκαιρη παρέμβαση του ειδικού. Στις μέρες μας οι γονείς ενός παιδιού με ΔΕΠ-Υ επιζητούν συχνά την παρέμβαση του ειδικού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απλή συμβουλευτική και καθοδήγηση των γονέων αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες του παιδιού και της οικογένειάς του. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων όμως, λόγω της φύσης της ΔΕΠ-Υ, απαιτείται η ένταξη του παιδιού σε κάποιο θεραπευτικό πρόγραμμα, στο οποίο οι δυσκολίες τόσο του ίδιου όσο και των γονέων και των δασκάλων του, θα αντιμετωπιστούν συνολικά.

Διάσπαση Προσοχής και Υπερκινητικότητα

Η ενεργητικότητα αλλά και η αυξημένη κινητικότητα αποτελούν φυσιολογικά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς των παιδιών, ιδιαίτερα κατά την προσχολική ηλικία. Ορισμένα όμως παιδιά παρουσιάζουν αυτά τα χαρακτηριστικά σε αυξημένο βαθμό συγκριτικά με τα συνομήλικα τους. Η ικανότητα τους να διατηρούν την προσοχή και το ενδιαφέρον τους στη δραστηριότητα με την οποία ασχολούνται και να φέρουν σε πέρας τα καθήκοντα τα οποία τους ανατίθενται είναι εξαιρετικά μειωμένη. Επιπρόσθετα, η παρορμητική συμπεριφορά τους αποκλίνει σημαντικά σε ένταση και συχνότητα από παρόμοιες μορφές συμπεριφοράς των συνομηλίκων τους. Πολλές φορές επίσης, παρουσιάζουν αντιδραστική συμπεριφορά και έλλειψη συνεργατικής διάθεσης. Γενικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτά τα παιδιά, αν και έχουν φυσιολογική νοημοσύνη, συχνά δυσκολεύονται πολύ να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και δεν συμπεριφέρονται με τρόπο ανάλογο του αναπτυξιακού τους επιπέδου.

            Παρακάτω ακολουθούν αναλυτικότερα τα συμπτώματα της ΔΕΠ-Υ, τα οποία  μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες.

Α)Συμπτώματα απροσεξίας: 1)Το παιδί συχνά δεν καταφέρνει να εστιάσει την προσοχή του/της σε λεπτομέρειες ή κάνει λάθη απροσεξίας στα σχολικά μαθήματα, στη δουλειά ή σε άλλες δραστηριότητες. 2)Δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή του/της ή να συμμετάσχει σε δραστηριότητες και παιχνίδια. 3)Φαίνεται να μην ακούει όταν του μιλάει κάποιος. 4)Συχνά δεν ακολουθεί τις οδηγίες και δεν καταφέρνει να αντεπεξέλθει στα μαθήματα, στις δουλειές του σπιτιού ή στα καθήκοντά του στο χώρο εργασίας (όχι λόγω εναντιωματικής συμπεριφοράς ή έλλειψης κατανόησης των οδηγιών). 5) Δυσκολεύεται να οργανώσει δουλειές και δραστηριότητες.6) Αποφεύγει, αντιπαθεί ή είναι απρόθυμος να ασχοληθεί με δουλειές που απαιτούν παρατεταμένη διανοητική προσπάθεια (όπως σχολικά μαθήματα και μελέτη).7)Συχνά χάνει πράγματα που είναι απαραίτητα για δουλειές ή δραστηριότητες (π.χ. παιχνίδια, σχολικές εργασίες, μολύβια, βιβλία ή εργαλεία).8) Η προσοχή του/της διασπάται συχνά από εξωτερικά ερεθίσματα.9)Ξεχνάει πράγματα που σχετίζονται με καθημερινές δραστηριότητες.

Β)Συμπτώματα υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας: 1)Κινεί νευρικά τα χέρια ή τα πόδια του ή στριφογυρνάει στην καρέκλα του. 2)Σηκώνεται από τη θέση του στην τάξη ή σε άλλες περιστάσεις όπου απαιτείται να παραμείνει καθισμένος. 3)Τρέχει τριγύρω ή σκαρφαλώνει σε περιπτώσεις όπου αυτό είναι ανάρμοστο (σε εφήβους ή ενήλικες μπορεί να περιορίζεται σε υποκειμενικό αίσθημα κινητικής ανησυχίας). 4)Δυσκολεύεται να παίξει ή να ασχοληθεί ήσυχα με ψυχαγωγικές δραστηριότητες. 5)Συχνά μιλάει αδιάκοπα. 6)Συχνά βιάζεται να απαντήσει προτού ακούσει ολόκληρη την ερώτηση. 7)Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του. 8)Συχνά διακόπτει τους άλλους ή παρεμβαίνει σε συζητήσεις.

            Εξαιτίας λοιπόν, αυτής της πολυπλοκότητας και της ποικιλίας των συμπτωμάτων πρέπει να πούμε ότι η διάγνωση της ΔΕΠ-Υ είναι πολύπλοκη και απαιτεί τη συλλογή πληροφοριών από διάφορες πηγές, όπως γονείς και δασκάλους. Για να μπορέσει να γίνει διάγνωση, πρέπει οι γονείς και οι δάσκαλοι να περιγράψουν στον ψυχολόγο τις χαρακτηριστικές συμπεριφορές που παρατηρούν.

            Όπως ήδη έχει γίνει φανερό η ΔΕΠ-Υ είναι μια διαταραχή η οποία επηρεάζει πολλά επίπεδα και πολλούς τομείς της ζωής του παιδιού. Γι’ αυτό παρακάτω, θα μιλήσουμε και για την επίδραση της ΔΕΠ-Υ στις κοινωνικές επαφές, στην συμπεριφορά αλλά και στην μάθηση.